Zure-haringpremiaire

Morgen is het de derde donderdag in augustus en dat betekent in Zweden: zure-haringpremiere. Nu moet je niet denken aan frisse zure haring in azijn, maar aan de typisch noordzweedse specialiteit 'surströmming'.

Dit is gefermenteerde/gegiste in de Oostzee gevangen haring uit blik, die door sommigen als een delicatesse en door anderen als oneetbaar beschouwd wordt. Mijn man hoort bij de eerste en ik bij de tweede categorie.

Dat veel mensen, waaronder ook velen Zweden, het niet lusten, komt meestal door de stank die de gegiste haring verspreid. Mensen die het wèl eten, eten het niet met hele visjes tegelijk, maar met kleine stukjes ervan op bijvoorbeeld Zweeds platbrood of aardappelen, met andere dingen erbij.

Om er zeker van te zijn dat de vis echt klaargegist was voordat ze verkocht werd bestond er vroeger een wet dat deze niet vóór de derde donderdag in augustus verkocht mocht worden. Men houdt zich hier nog steeds aan.

Foto: Wrote

Fruitcrème, mmm....

In Zweden eet men vaak een verrukkelijk toetje dat ik maar fruitcrème noem, omdat er voor zover ik weet geen Nederlandse naam voor bestaat. In Zweden noemen ze het fruktkräm.

In de winkels in Zweden kun je deze crèmes kant en klaar kopen in pakketten of als poeder wat je mengt met water. Online zijn deze laatste hier te koop.

Maar het is heel gemakkelijk zelf te maken van alle fruit, incl. gedroogd fruit als je dat eerst laat wellen.

Hier is het recept:

Voor 4 personen, ca 20 min.

• Schil of was 200 g fruit en snij het indien nodig in kleine stukjes. Leg de stukjes/bessen in 1½ dl kokend  water en voeg 1½ el suiker toe. Kook dit op een laag vuurtje totdat het fruit bijna zacht is, ongeveer 5 min.
• Roer 2 tl aardappelmeel uit in een beetje koud water. Neem de pan van het vuur en voeg al roerend  het aardappelmeelmengsel toe. Zet de pan terug op het vuur en laat het al roerend koken tot het indikt.
• Je kunt het warm of koud eten. Lekker met wat melk, slagroom, vanillevla of vanilleijs.

Ik heb dit recept geleend van  koppargrytan en de foto van: Börje Frylmark

Gekås in Ullared

Ondanks dat ik er dichtbij woon, kom ik er bijna nooit. Maar voor velen is Ullared een synoniem voor goedkoop winkelen en daarmee zeer populair. In Ullared, een gehucht behorend bij Falkenberg, is namelijk het warenhuis Gekås gevestigd.

Vroeger heette het GeKå (G.K.) de initialen van de inmiddels overleden oprichter Göran Karlsson.  Maar meestal zegt men dat men naar Ullared gaat als men in Gekås gaat winkelen. Mensen komen van heinde en ver, vaak met bussen vol vanuit heel Zweden en daarbuiten. Je hebt zelfs liefhebbers die een weekje in Ullared op een camping staan, om iedere dag te kunnen winkelen om voor een heel jaar in te kunnen slaan.Volgens Wikipedia komen er jaarlijks 3,7 miljoen bezoekers die er gemiddeld 150 km voor reizen!

Wat is er dan te halen, vraag je je af? Vooral schoonmaakmiddelen en huid- en haarverzorgingsproducten kun je er goed kopen. Kleding ook, als je geluk hebt en er zit iets naar je smaak bij. Beddengoed heb ik er wel eens gekocht, maar dat ging niet lang mee. Maar ze hebben nog véél en véél meer.

Ik ga er niet graag naar toe om dat de bijkomende reiskosten, het onnodige wat je toch altijd in je wagentje legt en de lunch of zo weer een groot deel van het bespaarde geld opeet; het veel tijd neemt, vooral als het druk is (met een wachtrij om binnen te komen) en ik de omgeving nogal versleten en onverzorgd vind.

Hoe liggen die prijzen dan? Zeg maar zo'n beetje als afgeprijsde artikelen in een gewone winkel. De èchte koopjes zijn de in de Gekås afgeprijsde spullen, dan kun je echt dichtbij gratis komen.

Vorige week was ik er weer eens, omdat ik toch in de winkel ernaast moest zijn. Wel wat spullen gekocht, een lunch gegeten in het restaurant er tegenover (waar je met je winkelkar naar binnen mag), maar blij om weer naar huis te gaan.

Als je van plan bent om te gaan kijk dan eerst even op de webcam of er een wachtrij is!

Speculaas met kaas!

De kerst komt er aan en een van de lekkernijen waar de Zweden zich mee verwennen zijn hun peperkoekjes (vergelijkbaar met speculaas) met kaas. Een rare combinatie misschien, maar het is zeker het proberen waard! Alle soorten kaas kun je ervoor gebruiken, maar hier neemt men het liefst geitenkaas of smeerkaas uit een tube. Dit wordt dan graag weggespoeld met glühwijn. 

Zweedse kaas uit een tube kun je hier bestellen. Verkrijgbaar in allerlei smaken. De Zweedse peperkoekjes hebben ze er ook, evenals glühwijnconcentraat (alcoholvrij), die je naar keuze aanlengt met water of rode wijn.

O ja, niet vergeten: in de glühwijn horen rozijnen en amandelschilfers! Ook op hetzelfde adres kant-en-klaar te koop.

Veel reclame voor hetzelfde bedrijf, maar dit is naar mijn weten het enige postorderbedrijf gespecialiseerd in Zweedse producten.

Foto: Darkangels

Kerst met boerenkool!

Toen ik als pasgetrouwde mijn Zweedse man spruitjes voorschotelde reageerde hij verrast: "Wat een feestmaaltijd!" Het bleek dat men in Zweden spruitjes voornamelijk met kerst eet, naast ham, rode kool, haring, gehaktballetjes en kleine knakworstjes (zogenaamde prinsworstjes). Nu we in het Zweedse landschap Halland wonen, is de hoofdgroente van de kerstmaaltijd echter boerenkool, die men in Zweden groene kool noemt (ja, het is ook groen).

Boerenkool wordt in Zweden alleen in Halland geteelt. Je koopt het in de winkel in grote 20-literzakken. Ik heb vorige week zo'n zak ingeslagen, die de hele winter buiten zal staan om er zo nu en dan van te eten. De zak staat open want er moet lucht bij komen. Het afwisselend bevriezen en dooien komt de smaak ten goede.

Vorig jaar hadden we zoveel sneeuw dat de zak helemaal verdwenen was. Toen de sneeuw eindelijk in april of zo begon weg te smelten kwam daar ineens de boerenkool -die ik helemaal vergeten was - weer tevoorschijn!

Je kunt de boerenkool ook schoongemaakt en voorgekookt kopen in de in Zweden zoveel gebruikte in plastic verpakte 'worsten'.

Ik had vorige week een heerlijke vegetarische maaltijd met boerenkool klaargemaakt en zelfs de kinderen vonden het lekker! Hier het recept:

Vegetarische boerenkoolschotel
(voor 4 personen, bereidingstijd ongeveer 30 min)

1. Bak 1 grote of 2 kleine geschipperde ui glanzig in wat margarine. 
2. Pluk het bladgroen van een struik boerenkool (ongeveer 500 g bladgroen) en was deze in ruim water. Je kunt ook boerenkool uit de diepvries gebruiken. Kook de boerenkool eventjes zacht in een beetje water en mix het fijn met de staafmixer. Laat het vocht er zoveel mogelijk uit wegkoken. 
3. Voeg nog wat margarine en de boerenkool bij de ui en bak nog een minuut samendit samen. 
4. Knip 15 gedroogde pruimen in kleine stukjes en voeg deze toe.
5. Zout, peper en bouillonpoeder naar smaak toevoegen.
6. Kook voor 4 personen rijst, couscous o.i.d. (of gebruik restjes uit de koelkast).
7. Vermeng de gekookte graanprodukten met het boerenkoolmengsel.
8. Serveer met 200 g cashew- of andere noten.

Gezond zweten

De in 1978 opgerichtte vrijwilligersorganisatie Friskis & Svettis zet mensen over heel Zweden aan het gymmen. Sinds twee maanden ook mij! In mijn stad kun je er zowel gymmen in groepen en zelfstandig trainen op machines.

Omdat het vrij goedkoop is vergeleken met andere clubs kom je er werkelijk Jan en Alleman tegen, van volgetatoeëerde spierbonken tot fragiele oude dametjes; gekleed in de meest flashy sportkleding of in een oud T-shirt.

Je kunt er maand-, halfjaar- of jaarkaarten kopen, maar er ook een enkel keertje gaan gymmen.

Foto: Beavela

Rijden met een mobieltje

Zweden is het enige land in Europa waar het is toegestaan om je mobieltje te gebruiken tijdens het autorijden. Nog wel; er wordt druk over gepraat om het ook hier te verbieden. Dat zou het leven van 10 tot 20 personen per jaar redden.

Foto: Ryan Harvey

Karin en Carl Larsson: liefde & kunst

Het kunstenaarsechtpaar Karin (1859-1928) en Carl (1853-1919) Larsson is echt een verhaal apart.

Karin Bergöö is de dochter van een succesvolle koopman. Al gauw wordt duidelijk dat ze kunstzinnig aangelegd is en volgt na de handwerkschool in Stockholm de kunstacademie. Daarna vertrekt ze naar een Scandinavisch kunstenaarsgemeenschap in het plaatsje Grez bij Parijs.

Carl groeide op in een zeer arm gezin, maar het lukte hem mede dankzij aanmoediging van zijn leraar om op de voorbereidende en later een lagere afdelingvan de kunstacademie te komen. Tot aan dat hij zich in 1882 in de Scandinavische kunstenaarsgemeenschap te Grez vestigde richtte hij zich op het schilderen met olieverf, maar gaat hierna over op aquarelleren.

Hier in Grez vinden Karin en Carl elkaar. Ze trouwden in 1883 en keerden terug naar Zweden in 1885. Het huwelijk werd gezegend met maar liefst acht kinderen. Later kregen ze van Karins vader een klein huisje in Sundborn. Dit huisje, Lilla Hyttnäs, werd hun gezamenlijke kunstproject. Karin richtte het huisje in op haar eigen zeer vrijzinninge manier en zowel het huis als Karin en de kinderen waren Carls favoriete schilderobjecten.

Carls aquarellen die een ideaal gezinsleven schilderen zijn kenmerkend voor het beeld wat velen van Zweden hebben.

Het huis bestaat nog steeds en ziet er nog hetzelfde uit als in Karin en Carl's tijd. Je kunt dit huis bezoeken, het ligt hier.

Informatie komt van de officiële website over het echtpaar Larsson.

Liseberg

Vorige week gingen we als afsluiting van de zomervakantie een dagje naar het attractiepark Liseberg in Göteborg. Het ligt midden en de stad en we kozen ervoor om met het openbaar vervoer te gaan.

Omdat het midden in Zwedens tweede stad ligt, is het niet echt supergroot, maar er zijn wel superveel attracties: enge; gezellige en voor de allerkleinsten.

Het is mooi aangelegd en er gewoon een dagje vertoeven maakt op zich al een geslaagde dag.

Er zijn veel eettentjes en restaurants.

Je betaalt een kleine entré, waarna je in een van de kiosks in het park dagkaarten of knipkaarten kunt kopen.

Hoe kom je er met het openbaar vervoer?

Klik hier voor het opzoeken van de juiste tramlijn (meestal tram 5).
Kaartjes koop je in automaten in de trams.

Op zaterdagen in de zomertijd brengt het rijdende trammuseum je naar Liseberg vanaf het Centraal Station.
Hier kun je alleen contant betalen bij de conducteur die langskomt.